Położenie

  • Drukuj

Łuków położony jest na styku Mazowsza, Podlasia i Lubelszczyzny - stanowi ono naturalną bramę na wschód do terenów Rosji, Ukrainy i Białorusi. Łuków swoim położeniem posiada najlepszą pozycję wśród miast Lubelszczyzny pod względem odległości do największych miast tego regionu oraz do największego przejścia granicznego w Terespolu. Fakt ten może przesądzić o przyszłości miasta.

Przez Łuków przebiega najważniejsza obecnie transeuropejska magistrala kolejowa Lizbona-Berlin-Warszawa-Moskwa-Władywostok. Znajduje się on również blisko głównych szlaków drogowych z północy na południe i ze wschodu na zachód, które niedaleko mają swoje skrzyżowanie.

Powierzchnia ogólna miasta Łuków wynosi 3 575 ha, w tym:

  • Użytki rolne - 2 027 ha;
  • Użytki leśne i grunty zadrzewione (zakrzewione) - 531 ha;
  • Grunty zabudowane i zurbanizowane - 956 ha;
  • Tereny różne - 15 ha;
  • Nieużytki - 12 ha;
  • Wody - 34 ha.

Łuków usytuowany jest na 51056' szerokości geograficznej północnej i 22023' długości geograficznej wschodniej w zachodniej części regionu naturalnego zwanego przez geografów Równiną Łukowską, stanowiącą część Niziny Południowopodlaskiej zaliczonej do Nizin Środkowopolskich.

Równina Łukowska obejmuje około 2600 km2 i rozciąga się od okolic Adamowa i Kocka po dolinę Bugu między Terespolem a Mielnikiem. Region wznosi się od 150 do 180 m nad poziomem morza, a w samym zaś Łukowie wysokości te wahają się od 157m w dolinie Krzny Południowej między Zapowiednikiem a Łazami do kulminacji 170m na południe od ul. Świderskiej. Rzeźba okolic Łukowa jest mało zróżnicowana - dominuje krajobraz równiny ze słabo zaznaczonymi dolinami rzek. Charakter rzeźby w tym rejonie pozwala zaliczyć ten teren do obszarów staroglacjalnych, tzn. ukształtowanych przez lądolód skandynawski, ale później zniszczonych przez procesy denudacyjne, wyrównujące oraz występujący klimat.

Przez miasto przepływa Krzna Południowa, a przez jego północne krańce Krzna Północna. Obie te rzeki, biorące początek w rozległych, podmokłych obniżeniach Lasów Łukowskich, łączą się w okolicach Międzyrzeca Podlaskiego w rzekę Krznę - największy lewy dopływ Bugu.

 

Położenie administracyjne

Pod względem administracyjnym Łuków leży w południowo-wschodniej części utworzonego w 1975 r. województwa siedleckiego, 28 km od Siedlec. W nowym podziale administracyjnym w 1998 r. Łuków znajduje się jako miasto powiatowe w północnej części w północnej części województwa lubelskiego, 100 km od Lublina. Łuków uważany jest za miasto podlaskie, jakkolwiek przez wieki należał (wraz z całym województwem lubelskim) do historycznej prowincji Małopolski. Korzystne jest położenie komunikacyjne Łukowa. Od dawna był znaczącym węzłem szlaków handlowych, zaś w czasach najnowszych stał się ważnym węzłem drogowym, a zwłaszcza kolejowym. Przede wszystkim miasto leży przy transeuropejskiej magistrali kolejowej Lizbona - Moskwa, od której właśnie w Łukowie odgałęzia się linia tranzytowa w kierunku Skierniewic, omijająca węzeł warszawski. Ponadto w Łukowie zbiegają się dwie linie kolejowe z kierunku południowego Dęblina i Lublina.

 

Geologia

Obszar Łukowa leży na południowo-zachodnim skraju starej prekambryjskiej platformy wschodnioeuropejskiej, na zrębie Łukowa w obrębie struktury zrębowej podlasko-lubelskiej. Obszar ten cechuje budowa dwupiętrowa. Stosunkowo płytko, na głębokości 910 m p.p.m. występują prekambryjskie skały krystaliczne (łupki, gnejsy, amfibolity). Na cokole krystalicznym osadzone są skały osadowe paleozoiczne, mezozoiczne i kenozoiczne. Utwory kenozoiczne zalegają w Łukowie na powierzchni w postaci osadów okruchowych. Dominującymi są osady polodowcowe zlodowaceń środkowopolskich, zlodowacenia Odry. W obrębie tych osadów na teren Łukowa i okolic zostały przetransportowane przez lądolód skandynawski fragmenty kry jurajskiej, zawierające unikalne w skali Europy Środkowej, skamieniałości jurajskie (m.in. amonity). Jest to jedyne stanowisko w Polsce, posiadające tak doskonale zachowane skamieniałości, przez co niezwykle cenne na rynkach kolekcjonerskich.

Wody powierzchniowe i podziemne w okolicach Łukowa należą w całości do dorzecza Bugu. Teren miasta jest odwadniany przez górny odcinek Krzny Południowej i jej dopływ oraz Krzny Północnej, której dolina stanowi północną granicę miasta. Obie rzeki biorą początek w lasach jodłowych Kryńszczaka. Krzna należy do rzek średniej wielkości i powstaje z połączenia Krzny Północnej i Południowej. Krzna Południowa, przepływająca przez Łuków, latem utrzymuje poziom wody, wynoszący zaledwie kilkanaście centymetrów, przy szerokości koryta 3 metry. Krzna Północna jest znacznie węższa.

Wody powierzchniowe również obejmują, występujące w dolinach rzek, liczne drobne cieki i rowy melioracyjne. W granicach miasta znajduje się kilka sztucznych zbiorników wodnych, z których największym jest zasilany wodami Krzny Południowej - zbiornik "Zimna Woda".

Duży zbiornik wodny oraz kilka mniejszych, będących pozostałością po cegielni znajdują się przy ul. Łapiguz.

 

Klimat

Teren Łukowa zaliczony został w obręb krainy klimatycznej Chełmsko-Podlaskiej wchodzącej w skład Klimatów Wielkich Dolin.

Wszystkie zjawiska klimatyczne zależą nie tylko od promieniowania słonecznego i od warunków naturalnych Łukowa, lecz również od rodzaju mas powietrza, które w danym czasie napływają nad obszar miata.

Zasadniczymi masami powietrza docierającymi nad miasto są masy polarnomorskie, polarnokontynentalne, podzwrotnikowe oraz arktyczne i atlantyckie. Są to różne masy o indywidualnych cechach, przynoszące różne typy pogody. Ruch mas powietrza wywołują zmiany ciśnienia atmosferycznego, które przy średniej 991.08 mb dla Polski, w Łukowie kształtuje się w okolicach 995-1000 mb.

Nad miastem przeważają wiatry z kierunków zachodnich. Odznaczają się one większą prędkością i przynoszą wilgotne powietrze oceaniczne, ze znacznym zachmurzeniem, opadami i obniżką temperatury latem, natomiast wzrostem zimą. Średnia liczba wiatrów silnych powyżej 8 m/s, dochodzi do 50 dni/rok.

Średnia temperatura dla rejonu Łukowa wynosi 7-7,5°C dla porównania, średnia temperatura dla Polski wynosi 7,24°C).

Średnie opady atmosferyczne wynoszą 500 mm i są niższe niż średnie wartości w kraju (600 mm). W rocznym ich przebiegu uwidaczniają się wyraźne minima zimowe i maksima letnie. Na półrocze zimowe (grudzień - maj) przypada poniżej 180 mm, czyli poniżej połowy wartości opadów. Najwięcej opadów przypada na półrocze letnie - 320 mm, zaś miesiącem najbardziej deszczowym jest lipiec, po nim w czasie jesieni następuje spadek.

Liczba dni ze śniegiem wynosi 50-70. Najczęściej opady śnieżne występują w grudniu i styczniu. Marzec ma niekiedy więcej dni śnieżnych niż październik. Trwałość pokrywy śnieżnej w opisywanym obszarze wynosi 60-90 dni, przy grubości rzędu kilkunastu centymetrów

Okres wegetacyjny trwa 200-210 dni, a początek robót polowych przypada na ostatnią dekadę marca lub pierwszą kwietnia.

 

Gleby

Na terenie miasta, na obszarach użytkowanych rolniczo, przeważają gleby średnio korzystne (IV klasa bonitacyjna) i korzystne (III klasa ) do produkcji rolnej.

Gleby okolic Łukowa składają się z glin zwałowych oraz piasków i żwirów polodowcowych związanych z cofaniem się lądolodu plejstoceńskiego w okresie zlodowaceń środkowopolskich.

Wśród gleb średniej jakości dominują gleby brunatne i bielicowe żytnie dobre, z małym udziałem zbożowo-pastewnych słabych IVa i IVb klasy bonitacyjnej, a pod użytkami zielonymi gleby organiczne klasy III i IV (zlokalizowane w dolinach Krzny Południowej).

Gleby korzystne do produkcji rolnej (gleby brunatne lub bielicowe pszenno-żytnie i pszenne klasy IIIa i IIIb oraz czarne ziemie w kompleksie zbożowo-pastewnym mocnym) występują płatami na południe i na zachód od zwartej zabudowy miasta.

Powierzchnia gleb klasy III wynosi 165,7 ha. Występują płatami, a większe ich powierzchnie zlokalizowane są w rejonie Łapiguzu oraz pomiędzy drogami do Radzynia Podlaskiego i do Paskud. Ochronie podlegają również gleby organiczne, występujące głównie w dolinie Krzny Południowej.

Bardziej znana z tzw. jurajskich kier lodowcowych (odkryta w 1889 r.) znajduje się przy ul. Żelechowskiej i była od dawna eksploatowana przez miejscową cegielnię. Większy płat iłów jurajskich znajduje się na południowy zachód od miasta, od ul. Zimna Woda a kolonią wsi Gołaszyn. Na obszarze tym w 1981 roku utworzony został rezerwat przyrody "Kra Jurajska", który czeka na zagospodarowanie (iły jurajskie są doskonałym surowcem do produkcji keramzytu).

 

Lasy

Miasto charakteryzuje się niską lesistością. Zasoby leśne stanowią 12,7 % powierzchni ogólnej miasta (445 ha). Wśród lasów dominuje bór świeży i bór mieszany świeży. Są to lasy ochronne.

Bory świeże występują w północno-wschodniej i południowej części miasta. Przeważa w nich sosna z domieszką brzozy. Bory mieszane świeże rosną w granicach Łukowskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu oraz na wschód od zabudowań miasta.

W bezpośrednim sąsiedztwie bocznicy kolejowej na południe od drogi do Międzyrzeca Podlaskiego znajduje się niewielki obszar lasu mieszanego, w którym, obok sosny, występuje dużo gatunków drzew liściastych.

Zieleń miejską tworzą parki i skwery, ogródki działkowe, zadrzewienie cmentarzy czynnych i zamkniętych, tereny zieleni osiedli, obiektów rekreacyjno-sportowych. Są to tereny typowo antropogeniczne, wykorzystywane tylko w nieznacznym stopniu przez mieszkańców jako tereny rekreacyjne i wypoczynkowe.

W znacznej mierze zieleń miejska połączona jest z posiadającą duże walory przyrodnicze doliną Krzny Południowej i stanowi razem strefę ekologiczną.

Na terenie miasta znajduje się dolina rzeki Krzny Południowej okryta roślinnością trawiastą, oraz 3 parki miejskie zadrzewione:

  • Park położony w dolinie Krzny Południowej w trójkącie; ul. 700-lecia, szpital, koryto rzeki. Park powstał w czynie społecznym w okresie powojennym.
  • Park miejski, położony wzdłuż Krzny Południowej na wysokości obiektów OSiR-u, stanowi teren tylko częściowo wykorzystywany przez mieszkańców.
  • Park wchodzący w skład szpitala (obiekt zamknięty dla mieszkańców).

W mieście funkcjonują również ogródki działkowe, takie jak:

  • "Niedźwiadek" położony pomiędzy ul. Międzyrzecką a oczyszczalnią ścieków,
  • "Promyk" położony pomiędzy ul. Parkową a ul. Stodolną,
  • "Słonecznik" położony pomiędzy ul. Parkową i Al. Wojska Polskiego,
  • "Kamieniak" położony pomiędzy Al. Wojska Polskiego, ul. Armii Krajowej oraz korytem Krzny Południowej.
  • Część miasta wchodzi w skład "Łukowskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu" stanowiącego dużą atrakcję krajobrazowo-przyrodniczą. W przyszłości obszar ten ma wejść w obręb "Łukowskiego Parku Krajobrazowego".

Kilka kilometrów na zachód od Łukowa znajduje się Rezerwat Przyrody Jata, który pod względem długości istnienia ustępuje tylko Białowieskiemu Parkowi Narodowemu. Więcej informacji na temat rezerwatu znajduje się na stronie:

www.rezerwatjata.pl

 

Komunikacja

Miasto Łuków spełnia dużą rolę jako regionalny ośrodek gospodarczy, ośrodek szkolnictwa podstawowego, średniego i wyższego, regionalny ośrodek lecznictwa oraz centrum administracyjne o zasięgu powiatowym.

Łuków spełnia również ważną funkcję regionalnego węzła komunikacyjno-transportowego. W mieście zbiega się 6 kierunków dróg krajowych o znaczeniu regionalnym i 5 kierunków linii kolejowych (w kierunku Warszawy, Lublina, Terespola, Dęblina, Pilawy).

Poniżej podane zostaną odległości dzielące miasto Łuków od innych najbliżej położonych miast Polski, oraz szacowany czas dojazdu:

  • Warszawa - 125 km,
  • Lublin - 95 km,
  • Terespol/Brześć - 97 km,
  • Biała Podlaska - 58 km,
  • Siedlce - 30 km.

Miasto położone jest blisko następujących szlaków drogowych łączących:

  • Europę Zachodnią z Europą Wschodnią: Świecko-Poznań-Warszawa- Siedlce-Terespol-Brześć,
  • Europę Południową z Europą Północną: Barwinek-Rzeszów-Lublin-Białystok-Ogrodniki lub Kuźnica Białostocka,
  • Łuków leży również w sąsiedztwie projektowanej trasy autostrady A2 łączącej zachodnią i wschodnią granicę Polski.

Miasto oddalone jest od każdego z w.w. szlaków o około 15-20 km.

Położenie komunikacji kolejowej jest bardzo korzystne dla Łukowa. Przez miasto przebiegają następujące szlaki kolejowe:

  • Transeuropejska magistrala kolejowa Lizbona-Berlin-Warszawa-Łuków-Brześć-Moskwa -Władywostok, od której w Łukowie odgałęzia się najważniejsza linia tranzytowa w kierunku Skierniewic, omijająca węzeł warszawski,
  • Linie: Łuków-Częstochowa, Łuków-Pilawa, Łuków-Dęblin, Łuków-Siedlce-Warszawa, Łuków-Terespol, Łuków-Lublin