Położenie i geografia

Położenie

Łuków położony jest na styku Mazowsza, Podlasia i Lubelszczyzny - stanowi ono naturalną bramę na wschód do terenów Rosji, Ukrainy i Białorusi. Łuków swoim położeniem posiada najlepszą pozycję wśród miast Lubelszczyzny pod względem odległości do największych miast tego regionu oraz do największego przejścia granicznego w Terespolu. Fakt ten może przesądzić o przyszłości miasta.

Przez Łuków przebiega najważniejsza obecnie transeuropejska magistrala kolejowa Lizbona-Berlin-Warszawa-Moskwa-Władywostok. Znajduje się on również blisko głównych szlaków drogowych z północy na południe i ze wschodu na zachód, które niedaleko mają swoje skrzyżowanie.

Powierzchnia ogólna miasta Łuków wynosi 3 575 ha, w tym:

• Użytki rolne - 2 027 ha;
• Użytki leśne i grunty zadrzewione (zakrzewione) - 531 ha;
• Grunty zabudowane i zurbanizowane - 956 ha;
• Tereny różne - 15 ha;
• Nieużytki - 12 ha;
• Wody - 34 ha.

Łuków usytuowany jest na 51⁰56' szerokości geograficznej północnej i 22⁰23' długości geograficznej wschodniej w zachodniej części regionu naturalnego zwanego przez geografów Równiną Łukowską, stanowiącą część Niziny Południowopodlaskiej zaliczonej do Nizin Środkowopolskich.

Równina Łukowska obejmuje około 2600 km² i rozciąga się od okolic Adamowa i Kocka po dolinę Bugu między Terespolem a Mielnikiem. Region wznosi się od 150 do 180 m nad poziomem morza, a w samym zaś Łukowie wysokości te wahają się od 157m w dolinie Krzny Południowej między Zapowiednikiem a Łazami do kulminacji 170m na południe od ul. Świderskiej. Rzeźba okolic Łukowa jest mało zróżnicowana - dominuje krajobraz równiny ze słabo zaznaczonymi dolinami rzek. Charakter rzeźby w tym rejonie pozwala zaliczyć ten teren do obszarów staroglacjalnych, tzn. ukształtowanych przez lądolód skandynawski, ale później zniszczonych przez procesy denudacyjne, wyrównujące oraz występujący klimat.

Przez miasto przepływa Krzna Południowa, a przez jego północne krańce Krzna Północna. Obie te rzeki, biorące początek w rozległych, podmokłych obniżeniach Lasów Łukowskich, łączą się w okolicach Międzyrzeca Podlaskiego w rzekę Krznę - największy lewy dopływ Bugu.

Położenie administracyjne

Pod względem administracyjnym Łuków leży w południowo-wschodniej części utworzonego w 1975 r. województwa siedleckiego, 28 km od Siedlec. W nowym podziale administracyjnym w 1998 r. Łuków znajduje się jako miasto powiatowe w północnej części w północnej części województwa lubelskiego, 100 km od Lublina. Łuków uważany jest za miasto podlaskie, jakkolwiek przez wieki należał (wraz z całym województwem lubelskim) do historycznej prowincji Małopolski. Korzystne jest położenie komunikacyjne Łukowa. Od dawna był znaczącym węzłem szlaków handlowych, zaś w czasach najnowszych stał się ważnym węzłem drogowym, a zwłaszcza kolejowym. Przede wszystkim miasto leży przy transeuropejskiej magistrali kolejowej Lizbona - Moskwa, od której właśnie w Łukowie odgałęzia się linia tranzytowa w kierunku Skierniewic, omijająca węzeł warszawski. Ponadto w Łukowie zbiegają się dwie linie kolejowe z kierunku południowego Dęblina i Lublina.

Geologia

Obszar Łukowa leży na południowo-zachodnim skraju starej prekambryjskiej platformy wschodnioeuropejskiej, na zrębie Łukowa w obrębie struktury zrębowej podlasko-lubelskiej. Obszar ten cechuje budowa dwupiętrowa. Stosunkowo płytko, na głębokości 910 m p.p.m. występują prekambryjskie skały krystaliczne (łupki, gnejsy, amfibolity). Na cokole krystalicznym osadzone są skały osadowe paleozoiczne, mezozoiczne i kenozoiczne. Utwory kenozoiczne zalegają w Łukowie na powierzchni w postaci osadów okruchowych. Dominującymi są osady polodowcowe zlodowaceń środkowopolskich, zlodowacenia Odry. W obrębie tych osadów na teren Łukowa i okolic zostały przetransportowane przez lądolód skandynawski fragmenty kry jurajskiej, zawierające unikalne w skali Europy Środkowej, skamieniałości jurajskie (m.in. amonity). Jest to jedyne stanowisko w Polsce, posiadające tak doskonale zachowane skamieniałości, przez co niezwykle cenne na rynkach kolekcjonerskich.

Wody powierzchniowe i podziemne w okolicach Łukowa należą w całości do dorzecza Bugu. Teren miasta jest odwadniany przez górny odcinek Krzny Południowej i jej dopływ oraz Krzny Północnej, której dolina stanowi północną granicę miasta. Obie rzeki biorą początek w lasach jodłowych Kryńszczaka. Krzna należy do rzek średniej wielkości i powstaje z połączenia Krzny Północnej i Południowej. Krzna Południowa, przepływająca przez Łuków, latem utrzymuje poziom wody, wynoszący zaledwie kilkanaście centymetrów, przy szerokości koryta 3 metry. Krzna Północna jest znacznie węższa.

Wody powierzchniowe również obejmują, występujące w dolinach rzek, liczne drobne cieki i rowy melioracyjne. W granicach miasta znajduje się kilka sztucznych zbiorników wodnych, z których największym jest zasilany wodami Krzny Południowej - zbiornik "Zimna Woda".

Duży zbiornik wodny oraz kilka mniejszych, będących pozostałością po cegielni znajdują się przy ul. Łapiguz.

Klimat

Teren Łukowa zaliczony został w obręb krainy klimatycznej Chełmsko-Podlaskiej wchodzącej w skład Klimatów Wielkich Dolin.

Wszystkie zjawiska klimatyczne zależą nie tylko od promieniowania słonecznego i od warunków naturalnych Łukowa, lecz również od rodzaju mas powietrza, które w danym czasie napływają nad obszar miata.

Zasadniczymi masami powietrza docierającymi nad miasto są masy polarnomorskie, polarnokontynentalne, podzwrotnikowe oraz arktyczne i atlantyckie. Są to różne masy o indywidualnych cechach, przynoszące różne typy pogody. Ruch mas powietrza wywołują zmiany ciśnienia atmosferycznego, które przy średniej 991.08 mb dla Polski, w Łukowie kształtuje się w okolicach 995-1000 mb.

Nad miastem przeważają wiatry z kierunków zachodnich. Odznaczają się one większą prędkością i przynoszą wilgotne powietrze oceaniczne, ze znacznym zachmurzeniem, opadami i obniżką temperatury latem, natomiast wzrostem zimą. Średnia liczba wiatrów silnych powyżej 8 m/s, dochodzi do 50 dni/rok.

Średnia temperatura dla rejonu Łukowa wynosi 7-7,5°C dla porównania, średnia temperatura dla Polski wynosi 7,24°C).

Średnie opady atmosferyczne wynoszą 500 mm i są niższe niż średnie wartości w kraju (600 mm). W rocznym ich przebiegu uwidaczniają się wyraźne minima zimowe i maksima letnie. Na półrocze zimowe (grudzień - maj) przypada poniżej 180 mm, czyli poniżej połowy wartości opadów. Najwięcej opadów przypada na półrocze letnie - 320 mm, zaś miesiącem najbardziej deszczowym jest lipiec, po nim w czasie jesieni następuje spadek.

Liczba dni ze śniegiem wynosi 50-70. Najczęściej opady śnieżne występują w grudniu i styczniu. Marzec ma niekiedy więcej dni śnieżnych niż październik. Trwałość pokrywy śnieżnej w opisywanym obszarze wynosi 60-90 dni, przy grubości rzędu kilkunastu centymetrów

Okres wegetacyjny trwa 200-210 dni, a początek robót polowych przypada na ostatnią dekadę marca lub pierwszą kwietnia.

Gleby

Na terenie miasta, na obszarach użytkowanych rolniczo, przeważają gleby średnio korzystne (IV klasa bonitacyjna) i korzystne (III klasa ) do produkcji rolnej.

Gleby okolic Łukowa składają się z glin zwałowych oraz piasków i żwirów polodowcowych związanych z cofaniem się lądolodu plejstoceńskiego w okresie zlodowaceń środkowopolskich.

Wśród gleb średniej jakości dominują gleby brunatne i bielicowe żytnie dobre, z małym udziałem zbożowo-pastewnych słabych IVa i IVb klasy bonitacyjnej, a pod użytkami zielonymi gleby organiczne klasy III i IV (zlokalizowane w dolinach Krzny Południowej).

Gleby korzystne do produkcji rolnej (gleby brunatne lub bielicowe pszenno-żytnie i pszenne klasy IIIa i IIIb oraz czarne ziemie w kompleksie zbożowo-pastewnym mocnym) występują płatami na południe i na zachód od zwartej zabudowy miasta.

Powierzchnia gleb klasy III wynosi 165,7 ha. Występują płatami, a większe ich powierzchnie zlokalizowane są w rejonie Łapiguzu oraz pomiędzy drogami do Radzynia Podlaskiego i do Paskud. Ochronie podlegają również gleby organiczne, występujące głównie w dolinie Krzny Południowej.

Bardziej znana z tzw. jurajskich kier lodowcowych (odkryta w 1889 r.) znajduje się przy ul. Żelechowskiej i była od dawna eksploatowana przez miejscową cegielnię. Większy płat iłów jurajskich znajduje się na południowy zachód od miasta, od ul. Zimna Woda a kolonią wsi Gołaszyn. Na obszarze tym w 1981 roku utworzony został rezerwat przyrody "Kra Jurajska", który czeka na zagospodarowanie (iły jurajskie są doskonałym surowcem do produkcji keramzytu).

Lasy

Miasto charakteryzuje się niską lesistością. Zasoby leśne stanowią 12,7 % powierzchni ogólnej miasta (445 ha). Wśród lasów dominuje bór świeży i bór mieszany świeży. Są to lasy ochronne.

Bory świeże występują w północno-wschodniej i południowej części miasta. Przeważa w nich sosna z domieszką brzozy. Bory mieszane świeże rosną w granicach Łukowskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu oraz na wschód od zabudowań miasta.

W bezpośrednim sąsiedztwie bocznicy kolejowej na południe od drogi do Międzyrzeca Podlaskiego znajduje się niewielki obszar lasu mieszanego, w którym, obok sosny, występuje dużo gatunków drzew liściastych.

Zieleń miejską tworzą parki i skwery, ogródki działkowe, zadrzewienie cmentarzy czynnych i zamkniętych, tereny zieleni osiedli, obiektów rekreacyjno-sportowych. Są to tereny typowo antropogeniczne, wykorzystywane tylko w nieznacznym stopniu przez mieszkańców jako tereny rekreacyjne i wypoczynkowe.

W znacznej mierze zieleń miejska połączona jest z posiadającą duże walory przyrodnicze doliną Krzny Południowej i stanowi razem strefę ekologiczną.

Na terenie miasta znajduje się dolina rzeki Krzny Południowej okryta roślinnością trawiastą, oraz 3 parki miejskie zadrzewione:

• Park położony w dolinie Krzny Południowej w trójkącie; ul. 700-lecia, szpital, koryto rzeki. Park powstał w czynie społecznym w okresie powojennym.
• Park miejski, położony wzdłuż Krzny Południowej na wysokości obiektów OSiR-u, stanowi teren tylko częściowo wykorzystywany przez mieszkańców.
• Park wchodzący w skład szpitala (obiekt zamknięty dla mieszkańców).

W mieście funkcjonują również ogródki działkowe, takie jak:

• "Niedźwiadek" położony pomiędzy ul. Międzyrzecką a oczyszczalnią ścieków,
• "Promyk" położony pomiędzy ul. Parkową a ul. Stodolną,
• "Słonecznik" położony pomiędzy ul. Parkową i Al. Wojska Polskiego,
• "Kamieniak" położony pomiędzy Al. Wojska Polskiego, ul. Armii Krajowej oraz korytem Krzny Południowej.
• Część miasta wchodzi w skład "Łukowskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu" stanowiącego dużą atrakcję krajobrazowo-przyrodniczą. W przyszłości obszar ten ma wejść w obręb "Łukowskiego Parku Krajobrazowego".

Komunikacja

Miasto Łuków spełnia dużą rolę jako regionalny ośrodek gospodarczy, ośrodek szkolnictwa podstawowego, średniego i wyższego, regionalny ośrodek lecznictwa oraz centrum administracyjne o zasięgu powiatowym.

Łuków spełnia również ważną funkcję regionalnego węzła komunikacyjno-transportowego. W mieście zbiega się 6 kierunków dróg krajowych o znaczeniu regionalnym i 5 kierunków linii kolejowych (w kierunku Warszawy, Lublina, Terespola, Dęblina, Pilawy).

Poniżej podane zostaną odległości dzielące miasto Łuków od innych najbliżej położonych miast Polski, oraz szacowany czas dojazdu:

• Warszawa - 125 km,
• Lublin - 95 km,
• Terespol/Brześć - 97 km,
• Biała Podlaska - 58 km,
• Siedlce - 30 km.

Miasto położone jest blisko następujących szlaków drogowych łączących:

• Europę Zachodnią z Europą Wschodnią: Świecko-Poznań-Warszawa- Siedlce-Terespol-Brześć,
• Europę Południową z Europą Północną: Barwinek-Rzeszów-Lublin-Białystok-Ogrodniki lub Kuźnica Białostocka,
• Łuków leży również w sąsiedztwie projektowanej trasy autostrady A2 łączącej zachodnią i wschodnią granicę Polski.

Miasto oddalone jest od każdego z w.w. szlaków o około 15-20 km.

Położenie komunikacji kolejowej jest bardzo korzystne dla Łukowa. Przez miasto przebiegają następujące szlaki kolejowe:

• Transeuropejska magistrala kolejowa Lizbona-Berlin-Warszawa-Łuków-Brześć-Moskwa -Władywostok, od której w Łukowie odgałęzia się najważniejsza linia tranzytowa w kierunku Skierniewic, omijająca węzeł warszawski,
• Linie: Łuków-Częstochowa, Łuków-Pilawa, Łuków-Dęblin, Łuków-Siedlce-Warszawa, Łuków-Terespol, Łuków-Lublin